KennisEuropese aanbesteding

Samenwerken bij een aanbesteding: combinatie, onderaanneming of beroep op derden

Je haalt de omzeteis niet, je mist één referentie, of de opdracht is te groot voor je eigen mensen. Dan kun je samenwerken bij een aanbesteding, en de wet beschermt dat recht. Maar de vorm bepaalt wie aansprakelijk is, wie wat moet bewijzen en wat je later nog kunt wijzigen. En met een concurrent samen inschrijven mag niet zomaar.

Atvalio · november 2026 · 8 min lezen

Geschreven door de redactie van Atvalio: mensen die jarenlang zelf inschreven op aanbestedingen. Over ons

Wanneer heeft samenwerken bij een aanbesteding zin?

Als je de opdracht alleen niet kunt winnen of niet goed kunt uitvoeren. Meestal is dat een van deze drie situaties.

EisenEen geschiktheidseis die je alleen niet haaltJe mist een referentie, een certificaat of de gevraagde omzet. Of de eis zelf redelijk is, lees je in geschiktheidseisen en knock-outs.
PercelenMeer percelen dan je aankuntJe wilt meer percelen winnen dan je alleen kunt bedienen. De Beleidsregels combinatieovereenkomsten 2013 noemen afzonderlijk aanbestede percelen als mogelijke legitieme reden voor een combinatie.
CapaciteitTe groot voor je eigen mensenJe kunt het werk, maar niet naast je bestaande klanten. Een partner of onderaannemer vangt het volume op.

De opdrachtgever mag inschrijven als combinatie niet verbieden, en mag niet eisen dat de combinatie tijdens de aanbesteding al een bepaalde rechtsvorm heeft (artikel 2.52, derde en vierde lid, Aanbestedingswet 2012). Ook het beroep op derden mag hij niet uitsluiten. En volgens voorschrift 3.5 H van de Gids Proportionaliteit stelt hij aan combinaties geen hogere eisen dan aan andere inschrijvers.

Wat is het verschil tussen een combinatie en onderaanneming?

In een combinatie schrijven twee of meer bedrijven samen in en worden ze samen opdrachtnemer. Bij onderaanneming ben jij de opdrachtnemer en voert een ander bedrijf in jouw opdracht een deel van het werk uit. Bij een beroep op derden schrijf jij in, maar gebruik je de draagkracht of ervaring van een ander om aan de geschiktheidseisen te voldoen. Die ander is vaak ook je onderaannemer, maar dat hoeft niet.

Vraag	Combinatie	Onderaanneming (met of zonder beroep op derden)
Wie schrijft in?	Alle deelnemers samen.	Jij alleen.
Wie is aansprakelijk tegenover de opdrachtgever?	De deelnemers. Opdrachtgevers vragen vaak dat ze hoofdelijk aansprakelijk zijn, zodat ze elk voor het geheel aanspreekbaar zijn.	Jij, als hoofdinschrijver. Bij een beroep op financiële draagkracht kan de opdrachtgever eisen dat de derde ook hoofdelijk aansprakelijk is.
Hoe voldoe je aan de eisen?	De deelnemers mogen samen aan een geschiktheidseis voldoen.	Op eigen kracht, of met een beroep op de draagkracht of ervaring van de onderaannemer of een ander.
Rechtsvorm?	Niet verplicht tijdens de aanbesteding. Na gunning alleen als dat nodig is voor de goede uitvoering.	Een overeenkomst tussen jou en de onderaannemer.

Bronnen: artikel 2.52 Aanbestedingswet 2012 en Hoge Raad 22 juni 2007 (via PIANOo). Lees altijd wat de leidraad zelf vraagt.

In een combinatie deel je het contract. Als hoofdaannemer houd je het, met alle risico’s.

Mag je je beroepen op de draagkracht van een ander bedrijf?

Ja. Voor financiële draagkracht regelt artikel 2.92 Aanbestedingswet 2012 dat, voor technische en beroepsbekwaamheid artikel 2.94. De juridische band met de derde doet er niet toe. Wel moet je aantonen dat je echt over de middelen van die derde kunt beschikken, bijvoorbeeld met een ondertekende verklaring. De opdrachtgever mag daar voorwaarden aan verbinden.

Financiële draagkracht: hoofdelijke aansprakelijkheidLeun je op de omzet of solvabiliteit van een ander, dan kan de opdrachtgever eisen dat jij en de derde hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de uitvoering.
Ervaring en kwalificaties: de derde voert zelf uitLeun je op de opleiding, beroepskwalificaties of relevante beroepservaring van een ander, dan moet die derde de werken of diensten waarvoor die bekwaamheid nodig is ook zelf uitvoeren (artikel 2.94, tweede lid). Een referentie lenen zonder dat de eigenaar meewerkt, gaat dus niet. Zie ook referenties.
Kritieke taken zelfDe opdrachtgever kan bepalen dat bepaalde kritieke taken door de inschrijver zelf worden uitgevoerd (artikel 2.95). Een algemeen percentage dat je zelf moet uitvoeren, mag hij niet zomaar opleggen (Hof van Justitie, Wrocław, C-406/14).
De derde wordt ook getoetstDe opdrachtgever toetst ook of er voor de derde uitsluitingsgronden gelden. Geldt een verplichte uitsluitingsgrond, dan moet je de derde vervangen. Bij een facultatieve grond kan de opdrachtgever dat vragen.

Twee valkuilen. Noem elke derde op wie je leunt al bij de inschrijving: na de sluiting kun je geen nieuwe derde meer opvoeren om een tekort te herstellen (Hof van Justitie, 4 mei 2017). En je kunt je voor je financiële draagkracht niet beroepen op de inkomsten van een tijdelijke combinatie waarvan je deel uitmaakte, tenzij je daadwerkelijk aan dat werk hebt bijgedragen (Hof van Justitie, C-927/19).

Wie vult welk UEA in?

Dat hangt af van de rol van elke partij. Hoe je het formulier zelf invult, lees je in het UEA invullen.

Partij	Wat die invult
Elke deelnemer in een combinatie	Een eigen UEA.
Jij, als je op een derde leunt	In je eigen UEA, in deel II C, dat je je op een andere partij beroept.
De derde op wie je leunt	Een eigen, ondertekend UEA, met in elk geval de gegevens uit deel II, afdeling A en B, en deel III (uitsluitingsgronden).
Een onderaannemer op wie je niet leunt	Geen eigen UEA. Je geeft in deel II D de gegevens over hem, alleen als de stukken daarom vragen.

Ontbreekt het UEA van een combinatiepartner of van een derde, dan is je inschrijving onvolledig.

Mag je de combinatie of onderaannemer later nog wijzigen?

Tijdens de procedure: alleen beperkt. Het uitgangspunt is dat wie zich meldt of inschrijft, ook de opdracht krijgt. In de zaak MT Højgaard (C-396/14) mocht een deelnemer alleen doorgaan nadat zijn combinatiepartner failliet ging, omdat hij zelf aan de eisen voldeed en de andere inschrijvers niet werden benadeeld. Op 7 mei 2026 concludeerde advocaat-generaal Kokott in zaak C-268/25 dat een combinatie in beginsel een deelnemer met een uitsluitingsgrond moet kunnen vervangen, als ze zorgvuldig heeft gehandeld en de inschrijving niet wezenlijk verandert. Die conclusie bindt het Hof niet; kijk of er inmiddels een arrest is.

Tijdens het contract gelden de regels voor wijziging van overheidsopdrachten. De opdrachtnemer vervangen door een ander bedrijf mag in beginsel niet zonder nieuwe mededinging. Een onderaannemer vervangen kan meestal wel. Volgens het Hof van Justitie (Wall, C-91/08) is dat alleen in uitzonderlijke gevallen een wezenlijke wijziging, bijvoorbeeld als de keuze voor die onderaannemer doorslaggevend was voor de gunning. Kijk vooraf wat de conceptovereenkomst over vervanging zegt.

Kies je partner vóór je inschrijft. Wisselen na de sluiting kan bijna nooit zonder risico.

Mag je samen met een concurrent inschrijven?

Soms. De ACM zegt dat je onder voorwaarden samen met een concurrent mag inschrijven als je de opdracht niet alleen kunt doen. Een combinatie van concurrenten valt onder het kartelverbod van artikel 6 van de Mededingingswet. Het toetsingskader staat in de Beleidsregels combinatieovereenkomsten 2013 van de minister van Economische Zaken, die de ACM nog steeds in haar overzicht van geldende regels noemt.

Volgens de beleidsregels valt een combinatie in elk geval niet onder het kartelverbod als:

Geen concurrentenJullie vullen elkaar aanBijvoorbeeld een ontwerpbureau en een uitvoerder. Jullie konden niet op dezelfde opdracht concurreren.
Niet zelfstandigGeen van jullie kan het alleenGeen van de deelnemers kan de opdracht zelfstandig uitvoeren. Kan één partij het wel alleen, dan kan het kartelverbod wel gelden.
Niet merkbaarKlein gezamenlijk marktaandeelDe combinatie beperkt de concurrentie niet merkbaar. De beleidsregels noemen als grens een gezamenlijk marktaandeel van niet meer dan 10%. Prijs- of marktverdelingsafspraken vallen hier nooit onder.
GroepBedrijven uit één concernGroepsmaatschappijen die een economische eenheid vormen.

Valt je combinatie in geen van deze vier, dan is ze niet automatisch verboden. Een combinatie met een legitiem doel die niet verder gaat dan nodig, valt volgens de beleidsregels niet snel onder het verbod. Anders moet je aantonen dat je voldoet aan de vier voorwaarden van artikel 6, derde lid. Die bewijslast ligt bij jou, en elke deelnemer moet dan daadwerkelijk een belangrijk deel van de opdracht uitvoeren.

Wat de ACM als verboden afspraken noemt: opdrachten onderling verdelen, afspreken wie aan welke aanbesteding meedoet, met concurrenten over je inschrijving praten, en opdrachten samen uitvoeren terwijl dat niet nodig is. Twijfel je, leg dan vooraf vast waarom je samenwerkt. Die afweging hoort ook in je bid/no-bid-besluit.

Wat leg je vast in een combinatieovereenkomst?

Spreek de samenwerking af vóór je gaat schrijven. Dit is geen juridisch advies: laat de overeenkomst bij een grote opdracht nakijken door een jurist.

Wie doet watDe verdeling van het werk, en wie welke referentie, certificaat of draagkracht inbrengt. Dat moet kloppen met je inschrijving en het UEA.
Wie spreekt namens de combinatieEen penvoerder die indient, vragen stelt in de nota van inlichtingen en het aanspreekpunt is voor de opdrachtgever.
Prijs en geldHoe jullie de prijs vaststellen, de betaling verdelen en de kosten van de inschrijving dragen.
Aansprakelijkheid en verzekeringHoe jullie de aansprakelijkheid onderling verdelen als de opdrachtgever jullie hoofdelijk aanspreekt, en welke verzekeringen elke partij heeft.
Als het misgaatWat er gebeurt als een deelnemer uitvalt of failliet gaat, hoe je beslist bij onenigheid, en wanneer de combinatie eindigt.

WAAR HELPT ATVALIO BIJ?

Atvalio leest de leidraad en zet de geschiktheidseisen, de eisen aan combinaties en derden en de formulieren die daarbij horen op een rij, met de pagina waar ze staan. Het legt de eisen naast het profiel van je bedrijf en laat zien welke eis je alleen niet haalt, zodat je ziet waar samenwerken nodig is. Het waarschuwt als een combinatiepartner of een derde nog een eigen UEA of verklaring moet aanleveren, en neemt samenwerking mee in het bid/no-bid-advies. Met wie je samenwerkt, in welke vorm en op welke voorwaarden, beslis jij.

Atvalio Tenders start in januari 2027. Sta je op de wachtlijst, dan kun je als eerste starten met een proef van 14 dagen op een echte tender.

Wil je dit door Atvalio laten doen?

Zo werkt Atvalio · Gratis rekentools

Bronnen

VERDER LEZEN

Alle artikelen