CBS-indexen voor indexering: welke reeks, welk cijfer, welke maand

Hoe indexeren met een CBS-cijfer werkt

Het CBS publiceert indexcijfers: een reeks getallen die laat zien hoe prijzen of lonen zich ontwikkelen ten opzichte van een basisjaar dat op 100 staat. Een contract gebruikt twee cijfers uit zo’n reeks, meestal dezelfde maand in twee opeenvolgende jaren. De rekenregel is altijd dezelfde: nieuw cijfer gedeeld door oud cijfer, maal 100, min 100. Dat is de prijsstijging in procenten.

Een fictief voorbeeld. Het indexcijfer van augustus dit jaar is 120,0, dat van augustus vorig jaar 115,4. Dan is de stijging 120,0 / 115,4 × 100 − 100 = 4,0%. Je prijs gaat met 4,0% omhoog.

Het basisjaar maakt voor de uitkomst niet uit, zolang beide cijfers uit dezelfde reeks komen. Meng nooit cijfers uit een oude en een nieuwe reeks.

Nieuw cijfer gedeeld door oud cijfer, uit dezelfde reeks. Al het andere is detail, maar die details bepalen je marge.

De reeksen die je in contracten tegenkomt

CPI of loonindex: de keuze die het meest uitmaakt

De CPI is het breedste cijfer, en daarom kiezen opdrachtgevers hem vaak. Maar hij meet wat huishoudens betalen, niet wat jouw medewerkers kosten. Bestaat je opdracht vooral uit loonkosten, zoals schoonmaak, beveiliging of zorg, dan kunnen de CPI en je kosten jaren uit elkaar lopen. Soms in je voordeel, vaak niet.

Voor het loondeel is een loonindex de logische keuze. Er zijn er twee. De cao-lonen laten de werkgeverslasten buiten beschouwing. De contractuele loonkosten nemen die wel mee, en volgen je werkelijke loonkosten daardoor beter. Beide reeksen zijn er ook per sector: veel leidraden noemen bijvoorbeeld de cao-lonen van de bouwnijverheid of de metalektro.

Bestaat je opdracht uit loon en materiaal, dan zie je vaak een mix: bijvoorbeeld 85% cao-lonen en 15% producentenprijzen. Hoe beter die verdeling past bij je eigen kostenopbouw, hoe kleiner het gat.

Welke maand, en welk cijfer?

• MaandEén maand of een gemiddeldeDe stijging van augustus op augustus, of een jaar- of kwartaalgemiddelde. Een gemiddelde beweegt rustiger, maar loopt verder achter.
• PeilmomentWanneer wordt het cijfer opgehaald?Een regeling uit een openbare leidraad: per 1 januari, met het cijfer van augustus, opgehaald in de eerste week van november. Is augustus dan nog niet bekend, dan geldt een vaste terugvalvolgorde.
• VoorlopigEerst gepubliceerd of definitiefHet eerste CBS-cijfer is voorlopig en wordt later bijgesteld. Het contract moet zeggen welk cijfer telt. Het eerst gepubliceerde cijfer is sneller, het definitieve nauwkeuriger.

De CPI verschijnt in stappen. Op de laatste werkdag van de maand komt een snelle raming. Tussen de eerste en tweede donderdag van de maand erna volgen de indexcijfers, nog voorlopig. Een maand later zijn ze definitief. De cao-loonindex verschijnt binnen een week na de maand en wordt daarna maandelijks herzien, tot de cijfers van het voorgaande jaar in het tweede kwartaal definitief zijn.

Wanneer zit je kostenstijging in het cijfer?

Hier zit het risico dat het vaakst over het hoofd wordt gezien. Stel dat je cao-lonen op 1 januari stijgen. Het contract indexeert per 1 januari, met het cijfer van augustus tegen augustus een jaar eerder. Dan zit de loonstijging van 1 januari pas in het cijfer van augustus dat jaar, en krijg je hem pas op 1 januari van het jaar erna. Een heel jaar draag je die kosten zelf.

Komt daar bij dat je prijspeil ouder is dan de start van het contract, of dat de eerste indexering pas in het tweede of derde jaar mag, dan loopt het gat elk jaar verder op. Reken het uit met de rekenhulp indexering.

Een loonstijging van 1 januari die pas een jaar later in je prijs zit, betaal je een jaar lang zelf.

Wat er in 2026 veranderde

Sinds 2026 heeft de CPI een nieuw basisjaar: 2025 = 100 in plaats van 2015 = 100. Er is ook een nieuwe indeling van goederen en diensten, die beter aansluit bij de Europese HICP. Verwijst een lopend contract naar de oude reeks, kijk dan hoe het contract een reekswissel regelt, en reken nooit met een cijfer uit de oude reeks tegen een cijfer uit de nieuwe.

Wat doe je ermee?

1. 1Lees de bepaling zin voor zinWelke reeks, welke sector, welke maand, welk cijfer, op welke datum, vanaf welk jaar, met welke grenzen. Hoe je dat in je calculatie verwerkt, lees je in indexering.
2. 2Leg hem naast je eigen kostenHoe groot is je loondeel? Wanneer stijgen je lonen? Volgt de gekozen reeks dat, en op tijd?
3. 3Stel een vraag als het niet pastEen andere reeks, een ander moment of indexering vanaf het eerste jaar. Andere inschrijvers lezen het antwoord ook, en worden zo op hetzelfde risico gewezen. Hoe je dat aanpakt, lees je in de nota van inlichtingen.